سوال از هوش مصنوعی؛ چطور بپرسیم تا جواب بهتری بگیریم (با نمونهٔ فارسی)

سوال از هوش مصنوعی وقتی جواب خوب می‌دهد که مثل سفارش دادن به یک همکار تازه‌کار ولی باهوش بپرسید: بگویید چه می‌خواهید، شرایطتان چیست و جواب را به چه شکلی لازم دارید. هرچه این سه را روشن‌تر بنویسید، جواب کمتر کلی و بیشتر به درد خودتان می‌خورد.

در این راهنما می‌خوانید چرا سوال کوتاه معمولاً جواب کلی می‌گیرد، شش قدم ساده برای پرسیدن بهتر چیست، در آزمایش خودمان یک سوال را به دو شکل پرسیدیم و چه فرقی دید، و کی باید جواب را چک کنید. توصیه‌ها از راهنماهای رسمی اوپن‌ای‌آی، آنتروپیک و گوگل است و تاریخ بررسی‌شان ۱۶ مهر ۱۴۰۵ است.

چرا سوال از هوش مصنوعی گاهی جواب کلی می‌گیرد؟

چت‌بات‌ها شما را نمی‌شناسند. وقتی می‌نویسید «برای سفر به شیراز برنامه بده»، مدل نمی‌داند چند روز وقت دارید، با چه کسی می‌روید و بودجه‌تان چقدر است؛ پس یک جواب میانگین می‌دهد که برای همه کمی درست است و برای هیچ‌کس دقیق نیست.

راهنمای اوپن‌ای‌آی (OpenAI) برای چت جی پی تی اولین توصیه‌اش همین است: درخواست روشن و مشخص باشد و آن‌قدر زمینه داشته باشد که مدل بفهمد چه می‌خواهید. آنتروپیک (Anthropic)، سازندهٔ کلود، پیشنهاد می‌کند مدل را مثل کارمند تازه‌واردی ببینید که خیلی باهوش است، اما از عادت‌ها و شرایط کار شما خبر ندارد؛ و یک محک ساده هم می‌دهد: اگر همکاری که از موضوع خبر ندارد درخواست شما را بخواند و گیج شود، مدل هم گیج می‌شود.

چطور از هوش مصنوعی سوال بپرسیم؛ شش قدم

۱. بگویید چه می‌خواهید و برای چه

هدف را در یک جمله بنویسید و دلیلش را هم اضافه کنید. آنتروپیک می‌گوید گفتن «چرا» به مدل کمک می‌کند جواب را به هدف شما نزدیک‌تر کند. «یک ایمیل بنویس» کلی است؛ «یک ایمیل به استاد راهنما بنویس که جلسهٔ هفتهٔ بعد را یک روز عقب بیندازد، چون آزمایشگاه بسته است» کار را روشن می‌کند.

۲. شرایط خودتان را بنویسید

هر چیزی که جواب را عوض می‌کند بگویید: سن و سطح، بودجه، زمان، شهر، ابزارهایی که دارید و چیزهایی که نمی‌خواهید. مدل حدس نمی‌زند؛ اگر نگویید، فرض خودش را می‌گذارد.

۳. شکل جواب را تعیین کنید

بگویید جواب را به چه صورتی می‌خواهید: فهرست، جدول، سه پاراگراف، حداکثر ۱۰۰ کلمه یا قدم‌به‌قدم. راهنمای گوگل برای مدل‌های جمنای (Gemini) هم تأکید می‌کند که قالب و محدودیت‌های خروجی را صریح بنویسید؛ مثلاً «فقط پنج مورد» یا «فقط اسم‌ها را بنویس».

۴. لحن را مشخص کنید

اوپن‌ای‌آی پیشنهاد می‌کند لحن را با صفت بگویید: رسمی، دوستانه، جدی یا طنز. در فارسی یک نکتهٔ اضافه هم هست: اگر فقط بنویسید «خیلی رسمی نباشد»، ممکن است جواب کاملاً محاوره‌ای شود. در آزمایش‌های ما جملهٔ «فارسی معیار نوشتاری، نه محاوره‌ای» این مشکل را حل کرد.

۵. اگر می‌توانید، نمونه بدهید

یک نمونه از چیزی که دوست دارید، از ده جملهٔ توضیح بهتر کار می‌کند. گوگل در راهنمایش توضیح می‌دهد که آوردن چند نمونه در درخواست، الگو و لحن جواب را برای مدل روشن می‌کند. مثلاً یکی از کپشن‌های قبلی‌تان را بگذارید و بنویسید «به همین سبک».

۶. جواب را قدم‌به‌قدم بهتر کنید

جواب اول قرار نیست آخرین جواب باشد. اوپن‌ای‌آی هم می‌گوید درخواست خوب معمولاً با چند بار اصلاح به دست می‌آید: جواب را بخوانید و بگویید چه چیزی را عوض کند؛ «کوتاه‌ترش کن»، «مثال ایرانی بیاور» یا «بخش دوم را جدول کن». کار بزرگ را هم به چند سوال کوچک پشت سر هم بشکنید.

یک قالب ساده که برای بیشتر سوال‌ها کار می‌کند:

من [چه کسی هستم یا چه کاری دارم]. می‌خواهم [چه چیزی]، چون [دلیل]. شرایطم این است: [بودجه، زمان، محدودیت‌ها]. جواب را به شکل [فهرست، جدول، چند خط] و با لحن [رسمی، دوستانه] بنویس.

آزمایش ما: یک سوال، دو جور پرسیدن

دو درخواست را یک بار کوتاه و یک بار کامل به مدل GPT-6 Luna دادیم (از طریق API، ۱۶ مهر ۱۴۰۵):

نکتهٔ جالب این بود که در سوال کوتاه، خود مدل در آخر همان اطلاعاتی را خواست که در سوال کامل داده بودیم. یعنی اگر از اول بگویید، یک دور رفت‌وبرگشت را جلو می‌افتید. نمونهٔ دیگری از درخواست دقیق و نتیجه‌اش را در معنی غزل حافظ با هوش مصنوعی ببینید.

جواب هوش مصنوعی را کی باید چک کنیم؟

هر وقت جواب برایتان مهم است. اوپن‌ای‌آی در راهنمای رسمی‌اش می‌گوید مدل گاهی با اطمینان کامل جواب غلط می‌دهد؛ این پدیده را «توهم» (hallucination) می‌نامند. نمونه‌هایش تاریخ، عدد یا تعریف اشتباه، نقل‌قول یا منبعی است که وجود ندارد، و جواب قاطع به سوالی که جواب روشنی ندارد.

• عدد، تاریخ، قیمت و قانون را از منبع اصلی چک کنید.
• اگر جواب منبع آورده، خود منبع را باز کنید؛ ممکن است وجود نداشته باشد. روش منبع‌یابی درست برای تحقیق و پایان‌نامه را در هوش مصنوعی برای دانشجویان نوشته‌ایم.
• برای خبرهای تازه، از حالت جست‌وجوی وب استفاده کنید؛ مدل‌ها فقط تا تاریخ مشخصی آموزش دیده‌اند.
• برای تصمیم‌های پزشکی، حقوقی و مالی، جواب هوش مصنوعی را نقطهٔ شروع بدانید و با متخصص مشورت کنید.

اگر می‌خواهید بیشتر بدانید این مدل‌ها چطور کار می‌کنند، هوش مصنوعی چیست و چه کاربردی دارد را بخوانید. برای ترفندهای مخصوص چت جی پی تی، مثل دستورالعمل سفارشی، راهنمای چت جی پی تی فارسی را ببینید. یک نمونهٔ کامل از همین روش را هم در رزومه ساز با هوش مصنوعی آورده‌ایم و همین قالب را برای خواب هم در تعبیر خواب با هوش مصنوعی امتحان کرده‌ایم. برای یادگیری منظم‌تر، آموزش هوش مصنوعی از صفر پنج دورهٔ رایگان را معرفی می‌کند. همین روش را برای فروش هم در نوشتن آگهی دیوار با هوش مصنوعی آزمایش کرده‌ایم.